Nguồn Nước Cho Gà: Nước Giếng, Nước Máy Hay Nước Mưa Và Cách Giữ Sạch Bể Chứa

Nguồn nước cho gà nên chọn nước máy hoặc nước giếng đã lắng lọc và kiểm tra định kỳ; nước mưa hứng mái chỉ dùng khi có bể lắng, có nắp đậy và được cọ rửa thường xuyên. Nước bẩn ngay từ đầu nguồn thì máng có rửa sạch mấy cũng vô nghĩa — vì mỗi lần châm nước là một lần đưa mầm bệnh trở lại. Bài này đi ngược dòng từ máng lên tới lu, bể, đường ống và nguồn cấp, chỉ ra chỗ nước sạch bị hỏng và cách chặn từng chỗ.

Trên trang đã có bài về cách cho gà uống nước và vệ sinh máng, lượng nước uống theo tuổi và thời tiết và cách bố trí máng ăn máng uống. Bài này khác ở chỗ: nó không nói về cái máng, mà nói về thứ nước được rót vào máng — nguồn cấp và vật chứa trước đó.

Vì sao phải soi nguồn nước chứ không chỉ soi máng

Máng là điểm cuối. Nếu người nuôi chỉ cọ máng mỗi ngày mà lu chứa đóng váng, bể hứng đầy lá mục hay ống dẫn lâu năm bám nhớt thì nước vừa đổ vào máng đã mang sẵn vi khuẩn. Đây là lý do nhiều đàn cọ máng rất chăm mà vẫn lai rai phân nát, phân sống cả tháng không dứt.

Nước cũng là đường vào cơ thể nhiều hơn thức ăn: một con gà nòi trưởng thành uống gấp khoảng hai lần khối lượng cám ăn vào mỗi ngày, và uống liên tục suốt ngày chứ không theo bữa. Nguồn nước hỏng vì thế lây nhanh và lây đều cả đàn, không chừa con nào.

Ba nguồn nước hay dùng ở trại gà và rủi ro của từng loại

Hầu hết trại nhỏ và hộ nuôi ở nông thôn dùng một trong ba nguồn dưới đây, đôi khi dùng lẫn cả ba theo mùa. Mỗi nguồn có một kiểu rủi ro riêng, không nguồn nào "sạch sẵn".

Một điểm nhiều người bỏ qua: nước gà uống được không có nghĩa là nước người uống được, nhưng ngược lại thì đúng. Nếu nước nhà đang dùng để nấu ăn thì gần như chắc chắn dùng cho gà được. Còn nước chỉ dùng để tưới, rửa chuồng, tắm rửa thì phải xem lại trước khi cho gà uống.

Năm phép thử nguồn nước ngay tại trại, không cần máy móc

Không cần thiết bị đắt tiền vẫn đọc được phần lớn vấn đề. Lấy nước ở đúng chỗ gà uống (cuối đường ống, không phải ngay vòi nguồn) rồi làm lần lượt:

1. Thử màu: rót đầy một cốc thủy tinh trong, đặt trên nền trắng, soi ngược sáng. Nước phải trong suốt. Ngả vàng nâu là phèn sắt; đục trắng như nước vo gạo là cặn lơ lửng; ngả xanh lục là có tảo trong bể chứa.
2. Thử mùi: ngửi ngay lúc mới rót và ngửi lại sau 10 phút. Mùi tanh kim loại là phèn; mùi hắc là dư clo; mùi bùn, mùi trứng thối là bể chứa hoặc giếng có vấn đề — ngừng dùng ngay.
3. Thử để lắng: để yên cốc nước 2 giờ. Có lớp cặn mịn dưới đáy hoặc váng óng ánh trên mặt là nước cần lắng lọc trước khi cho gà uống.
4. Thử nhớt: đưa ngón tay quệt mặt trong của máng hoặc thành ống. Trơn nhớt như xà phòng nghĩa là màng vi khuẩn đã hình thành — đây là dấu hiệu nước đứng lâu, không phải do máng bẩn.
5. Thử hành vi đàn: thay toàn bộ nước bằng nước sạch mát rồi đứng đếm số con vào máng trong 10 phút. Đàn xúm vào uống nhiều rõ so với thường ngày là dấu hiệu nước cũ có mùi lạ nên gà đã uống dè trước đó.

Phép thử thứ năm quan trọng hơn người ta tưởng: gà từ chối nước trước khi người phát hiện ra nước có vấn đề. Đàn tự dưng uống ít, diều khô, phân khô cứng mà thời tiết không nóng thêm thì nên nghi nguồn nước chứ đừng vội nghĩ tới bệnh.

Lu, bể chứa và đường ống — nơi nước sạch hóa bẩn

Phần lớn ca "nước nguồn sạch mà gà vẫn đau bụng" nằm ở khúc giữa: vật chứa và đường dẫn. Có bốn chỗ hỏng quen thuộc.

Bể, lu không nắp. Bể hở nhận bụi, lá, phân chim và là chỗ muỗi đẻ. Chỉ cần một tấm nắp hoặc miếng tôn che là chặn được gần hết. Nắp cũng chặn ánh nắng — yếu tố nuôi tảo.

Ánh nắng chiếu vào bể. Bể nhựa trong hoặc màu sáng đặt giữa nắng sẽ lên tảo xanh chỉ sau vài tuần. Tảo làm nước có mùi, bám nhớt thành bể và bít đầu ống. Đặt bể chỗ râm hoặc bọc kín bằng vật liệu tối màu là xong.

Đáy bể không được xả. Cặn lắng tích dần thành lớp bùn mỏng ở đáy. Nhiều bể có van xả đáy nhưng cả năm không mở lần nào. Mỗi lần nước cạn gần đáy, lớp bùn đó bị khuấy lên và đi thẳng ra máng.

Ống dẫn và núm uống. Ống mềm chạy ngoài nắng vừa nóng nước vừa bám nhớt trong lòng ống. Núm uống tự động hay kẹt cặn làm nước nhỏ giọt liên tục, vừa hụt nước cho gà vừa làm ẩm nền chuồng — chỗ ẩm đó lại quay lại gây bệnh đường hô hấp và bệnh chân.

Lịch vệ sinh vật chứa và đường dẫn nước

Vệ sinh nguồn không cần làm hằng ngày như máng, nhưng phải làm đều. Bảng dưới là mức tối thiểu cho trại nhỏ vài chục con.

Mẹo ghi chép: dán một mảnh giấy ngay cạnh bể, mỗi lần xả đáy hay cọ bể thì ghi ngày. Sau 2–3 tháng nhìn lại sẽ biết mình đang làm đều hay đang bỏ bê — chính xác hơn nhiều so với nhớ trong đầu.

Những sai lầm thường gặp với nguồn nước

• Chỉ rửa máng, không đụng tới lu bể. Đây là sai lầm phổ biến nhất và cũng là lý do việc rửa máng chăm chỉ mà vẫn không thấy đàn khá lên.
• Dùng nước ao, nước mương cho gà uống. Nước mặt là nơi tập trung nhiều mầm bệnh và trứng ký sinh nhất. Chỉ nên dùng để rửa chuồng, tưới cây.
• Hứng trọn cơn mưa từ giọt đầu tiên. Nước 5–10 phút đầu cuốn theo toàn bộ bụi bẩn tích trên mái. Bỏ phần đầu này đi thì chất lượng nước mưa khác hẳn.
• Pha thuốc, pha men thẳng vào bể lớn. Pha vào bể vừa lãng phí vừa không kiểm soát được liều mỗi con uống; ngoài ra dư lượng còn lại trong bể làm bẩn các mẻ nước sau. Pha vào lượng nước dùng trong ngày ở máng riêng.
• Để bể luôn đầy quanh năm. Nước đứng lâu bao giờ cũng kém hơn nước luân chuyển. Nên tính dung tích bể vừa đủ dùng 2–3 ngày.
• Đặt lu nước thấp hơn nền chuồng hoặc sát hố phân. Chỉ một trận mưa là nước bẩn tràn ngược vào vật chứa.

Khi nào cần nhờ thú y hoặc mang mẫu nước đi kiểm tra

Phần lớn vấn đề nguồn nước xử lý được tại trại. Nhưng có những dấu hiệu nên dừng tự xoay xở:

• Đàn đồng loạt đi phân nát, phân sống trong 2–3 ngày sau khi đổi nguồn nước hoặc sau một trận mưa lớn.
• Nước giếng có mùi trứng thối, mùi hóa chất, hoặc bọt trắng lâu tan — đây không phải chuyện lắng lọc thông thường.
• Đã thay nước sạch, cọ bể, cọ máng đủ 5–7 ngày mà tình trạng đường ruột của đàn không cải thiện.
• Trại nằm gần khu công nghiệp, bãi rác, nghĩa trang hoặc vùng ruộng vừa phun thuốc — nên mang mẫu nước đi xét nghiệm ở trạm thú y hoặc trung tâm kiểm nghiệm nước tại địa phương.
• Có gà chết rải rác không rõ nguyên nhân trong khi khẩu phần và chuồng trại không thay đổi gì.

Trong lúc chờ xử lý nguồn, có thể đun sôi để nguội lượng nước dùng trong ngày cho đàn — cách này tốn công nhưng an toàn và cắt được vòng lây trước mắt.

Chống đỡ đường ruột trong lúc chỉnh lại nguồn nước

Chuyển nguồn hay cọ bể xong, đường ruột của đàn vẫn cần thời gian ổn định lại. Giai đoạn này nên cho ăn dễ tiêu, giữ nền chuồng khô và bổ sung men sống hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột để đàn nhanh ăn lại bình thường. Nếu đàn đã có dấu hiệu phân bất thường, nên đọc thêm bài gà đi phân xanh, phân trắng là bệnh gì để đọc đúng màu phân trước khi kết luận, và xem lại cách giữ nước mát trong máng những ngày oi nếu đang vào đợt nắng.

Đây là kinh nghiệm chăm nuôi, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ thú y. Đàn có biểu hiện nặng, lây lan nhanh hoặc bỏ ăn hoàn toàn thì cần hỏi thú y địa phương.

Câu hỏi thường gặp về nguồn nước cho gà

Nước máy có cần để bay clo trước khi cho gà uống không?
Nên để. Hứng nước ra lu hoặc xô để hở khoảng 30–60 phút là mùi clo bay gần hết. Gà rất nhạy mùi, nước còn nồng clo thì đàn uống dè, dẫn tới thiếu nước mà người nuôi không nhận ra.

Nước giếng khoan bị phèn có cho gà uống được không?
Phèn nhẹ, nước chỉ hơi ngả vàng thì cho qua bể lắng có giàn phun mưa rồi để lắng vài giờ là dùng được. Nước vàng đậm, tanh kim loại, đóng cặn nâu rõ thì không nên dùng cho gà uống lâu dài — cần lọc thô cát sỏi hoặc chuyển nguồn.

Nước mưa hứng mái tôn cho gà uống có an toàn không?
An toàn nếu bỏ 5–10 phút nước đầu trận mưa, có lưới chắn rác ở máng xối và bể chứa có nắp đậy kín. Bể hở hứng nước mưa là nơi muỗi đẻ và lá mục phân hủy, khi đó nước mưa lại thành nguồn kém an toàn nhất trong ba nguồn.

Bao lâu phải cọ bể chứa nước một lần?
Xả van đáy 7–10 ngày một lần và cọ toàn bộ lòng bể mỗi tháng một lần là mức tối thiểu cho trại nhỏ. Bể đặt ngoài nắng, bể trong hoặc màu sáng thì rút ngắn lại vì tảo lên nhanh hơn.

Có nên pha men, pha vitamin thẳng vào bể chứa cho tiện không?
Không nên. Pha vào bể lớn thì không kiểm soát được lượng mỗi con uống, phần thừa còn lại bám thành bể và làm bẩn những mẻ nước sau. Chỉ pha vào đúng lượng nước dùng trong ngày, đổ ra máng riêng và thay mới mỗi ngày.

Đăng bởi Gà Võ