Men Ủ Thức Ăn Cho Gà: Ủ Cám Đúng Cách, Liều Lượng Và Cách Đọc Mẻ Ủ

Men ủ thức ăn cho gà là chế phẩm vi sinh dùng để lên men cám trước khi cho ăn — nó không phải men cho gà uống, cũng không phải men rắc nền chuồng. Ủ đúng thì mẻ cám mềm, thơm chua dịu, gà ăn sạch máng và đi phân gọn hơn; ủ sai thì cám mốc, chua gắt, trở thành nguồn bệnh đường tiêu hoá cho cả đàn. Bài này đưa đủ: tỉ lệ men – cám – nước, thời gian ủ theo mùa, bảng đọc mẻ ủ đạt hay hỏng, liều cho ăn theo tuổi và lịch chuyển khẩu phần 7 ngày để gà không bị đi phân sống khi đổi sang cám ủ.

Men ủ thức ăn cho gà là gì, khác men uống và men rắc nền chỗ nào

Ba thứ cùng gọi là "men" nhưng làm ba việc khác hẳn nhau. Nhiều anh mua nhầm rồi dùng sai chỗ, tốn tiền mà không thấy tác dụng. Phân vai cho rõ trước khi làm bất cứ bước nào:

Nói ngắn: men ủ làm việc trong xô cám, men uống làm việc trong bụng gà, men rắc nền làm việc dưới chân gà. Anh nào đang tìm loại cho gà uống thì đọc bài men tiêu hoá cho gà loại nào tốt, cách chọn và dùng đúng; còn nếu vấn đề là chuồng hôi, nền ẩm thì xem cách rắc men vi sinh lên nền chuồng để khử mùi. Bài này chỉ nói về loại thứ nhất.

Nói thẳng cho minh bạch: Gà Võ hiện không sản xuất men ủ cám. Men ủ anh mua ngoài cửa hàng thú y hoặc đại lý chế phẩm sinh học đều dùng được, miễn còn hạn và bảo quản đúng. Phần Gà Võ hỗ trợ được nằm ở tuần chuyển khẩu phần — nói ở mục dưới.

Ủ cám cho gà được lợi gì, và khi nào không nên ủ

Được: cám mềm nên gà nuốt dễ, ít bới vãi ra nền; tinh bột đã được vi sinh "làm bớt việc" nên gà tiêu nhanh hơn, diều xẹp sớm; mẻ cám ủ có độ chua nên tạp khuẩn khó phát triển trong máng những giờ đầu; và vì cám nở ra, cùng một ký cám khô cho ra nhiều thể tích thức ăn hơn.

Không nên ủ trong các trường hợp sau:

• Đàn đang có con bỏ ăn, đi phân lỏng hoặc nghi bệnh đường ruột — cám ủ chua sẽ làm khó đọc triệu chứng và làm nặng thêm.
• Gà con dưới 3 tuần tuổi — giai đoạn này ưu tiên cám mảnh khô, sạch, dễ kiểm soát lượng ăn.
• Nhà không có chỗ để xô ủ mát, kín, tránh mưa nắng — mẻ ủ phơi nắng gắt hoặc dính nước mưa hỏng rất nhanh.
• Không có người cho ăn đều mỗi ngày — cám ủ để lâu trong máng qua trưa nắng là hỏng.

Chuẩn bị trước khi ủ: nguyên liệu, dụng cụ, chỗ để

Nguyên liệu nền: cám hỗn hợp hoặc cám gạo, ngô nghiền, tấm — chọn loại còn thơm, không vón, không mốc. Nguyên liệu vào xô ủ phải khô ráo ngay từ đầu: cám đã ẩm sẵn thì mẻ ủ dễ đi theo hướng mốc thay vì lên men. Cách đọc nhãn và chọn loại cám nền xem thêm ở bài đọc nhãn bao cám cho gà, chọn loại nào.

Dụng cụ: một xô hoặc thùng nhựa có nắp (không dùng thùng kim loại vì mẻ ủ có tính chua), một cây khuấy sạch, một ca đong nước, một bình tưới vòi sen nhỏ để rưới nước đều. Nên có hai xô luân phiên: một xô đang ủ, một xô đang cho ăn — như vậy ngày nào cũng có mẻ đúng tuổi.

Chỗ để: góc mát, có mái che, kê cao khỏi mặt đất, tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh chuột. Nhiệt độ chỗ để càng ổn định thì mẻ càng đều. Nguyên liệu dự trữ chưa ủ vẫn bảo quản theo cách thường — xem cách chọn và bảo quản cám, thức ăn cho gà.

Tỉ lệ ủ và quy trình 8 bước

Tỉ lệ dưới đây là khung chung. Luôn đọc hướng dẫn in trên gói men anh đang cầm trước — mỗi hãng có mật độ vi sinh khác nhau, nếu hướng dẫn trên gói khác khung này thì theo gói.

Quy trình 8 bước (kiểu ủ ẩm):

1. Đổ cám khô ra bạt hoặc thau rộng, dàn mỏng, nhặt bỏ cục vón.
2. Hoà men vào nước sạch theo đúng liều ghi trên gói, để 10–15 phút cho men tỉnh.
3. Rưới nước men lên cám bằng vòi sen, vừa rưới vừa đảo — không dội một chỗ.
4. Đảo đều tới khi nắm thử thấy dính tay mà không rỉ nước. Khô quá thì men không hoạt động, ướt quá thì mẻ chua gắt.
5. Cho vào xô, nén nhẹ cho bớt không khí, chừa khoảng trống 1 gang tay dưới miệng xô.
6. Phủ một lớp ni lông sát mặt cám rồi đậy nắp — đậy kín nhưng không vặn chặt tuyệt đối để hơi thoát được.
7. Ghi ngày giờ ủ lên nắp xô bằng bút lông. Đây là bước hay bỏ qua nhất và cũng là nguyên nhân hay cho ăn nhầm mẻ quá tuổi.
8. Sau 24 giờ mở kiểm tra lần đầu: ngửi mùi, bóp thử, đối chiếu bảng ở mục dưới.

Bảng đọc mẻ ủ: đạt hay hỏng

Đây là phần quan trọng nhất và cũng là phần ít nơi nói rõ. Không nếm, chỉ ngửi – nhìn – bóp. Mở nắp xô, để mùi bay ra vài giây rồi mới đọc:

Nghi ngờ là bỏ. Một xô cám rẻ hơn nhiều so với một đợt cả đàn ốm. Cám mốc cho ăn vào là rủi ro thật: xem gà ngộ độc thức ăn do cám nấm mốc và gà bị nấm diều, mốc diều và cách xử lý để biết dấu hiệu sớm ở đàn.

Cho gà ăn cám ủ: liều, giờ và vệ sinh máng

Tỉ lệ thay thế: cám ủ nên chiếm khoảng 30–50% khẩu phần ngày, phần còn lại vẫn là cám khô hoặc thóc. Không nên cho ăn 100% cám ủ dài ngày — khẩu phần mất cân, và gà quen ăn mềm sẽ khó quay lại cám khô khi cần.

Giờ cho ăn: ưu tiên bữa sáng sớm hoặc chiều mát. Tránh cho ăn cám ủ vào giữa trưa nắng gắt vì thức ăn ẩm ôi rất nhanh trong máng.

Ba quy tắc máng bắt buộc khi chuyển sang cám ủ:

• Chỉ đổ lượng gà ăn hết trong 1–2 giờ. Thừa là hốt bỏ, không để qua bữa.
• Rửa máng mỗi ngày, không phải mỗi tuần. Cám ủ để lại lớp màng chua trong máng, tích lại vài ngày là ổ tạp khuẩn.
• Máng phơi khô hẳn rồi mới dùng lại cho bữa sau.

Lịch chuyển khẩu phần 7 ngày từ cám khô sang cám ủ

Đổi thức ăn đột ngột là nguyên nhân hàng đầu khiến gà đi phân sống ngay trong 1–2 ngày đầu, rồi người nuôi tưởng cám ủ "không hợp" mà bỏ luôn. Đi từ từ theo bảng này:

Thấy phân nát, có hạt cám còn nguyên ở bất kỳ ngày nào: lùi lại tỉ lệ của ngày trước đó, giữ thêm 2 ngày rồi mới đi tiếp. Cách đọc phân sống chi tiết có ở bài gà ăn đủ mà đi phân sống, hạt cám còn nguyên.

Đây cũng là chỗ men cho uống hỗ trợ được thật — trong tuần chuyển khẩu phần, bổ sung men vào nước uống giúp hệ vi sinh đường ruột ổn định hơn khi nguồn thức ăn thay đổi. Sản phẩm Men Sống Cao Tỏi của Gà Võ thuộc nhóm này (men cho uống, không phải men ủ cám). Đàn đang gầy, ăn nhiều mà không lên cân thì tham khảo thêm gà nòi hấp thu kém và hệ vi sinh đường ruột.

Sáu sai lầm thường gặp khi ủ cám cho gà

1. Đổ nước quá tay. Mẻ sũng nước gần như chắc chắn chua gắt. Cứ rưới từng ít một và nắm thử.
2. Vặn nắp kín tuyệt đối. Mẻ ủ sinh hơi, bịt chặt quá dễ sinh mùi thối thay vì mùi chua dịu.
3. Để xô ngoài nắng. Nhiệt lên xuống thất thường làm mẻ không đều, mặt trên mốc trong khi dưới đáy còn sống.
4. Dùng lại xô chưa rửa. Cặn mẻ cũ bám thành xô kéo mẻ mới đi sai hướng ngay từ đầu.
5. Không ghi ngày ủ. Vài hôm là lẫn xô, cho ăn nhầm mẻ quá 3 ngày.
6. Tiếc mẻ hỏng. Thấy mốc màu mà vẫn "đảo lên cho ăn dần" — đây là lỗi đắt nhất trong danh sách này.

Khi nào dừng cho ăn cám ủ và hỏi thú y

Dừng cám ủ ngay, chuyển về cám khô sạch và theo dõi, nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:

• Nhiều con cùng đi phân lỏng hoặc phân có màu lạ trong vòng 24–48 giờ sau khi đổi sang cám ủ.
• Gà bỏ ăn hàng loạt, diều còn căng vào sáng hôm sau.
• Có con ủ rũ, xù lông, đứng tách đàn.
• Vừa lỡ cho ăn một mẻ nghi mốc.

Cần hỏi bác sĩ thú y khi đàn có con chết, hoặc dấu hiệu trên kéo dài quá 48 giờ dù đã ngưng cám ủ. Những nội dung trong bài là kinh nghiệm chăm nuôi, không thay thế chẩn đoán và thuốc thú y.

Câu hỏi thường gặp

Men ủ thức ăn cho gà có dùng thay men cho gà uống được không?
Không. Men ủ làm việc trong xô cám trước bữa ăn, men uống bổ sung vi sinh vào đường ruột gà. Hai loại khác chủng, khác liều và khác cách dùng, không thay thế cho nhau được.

Cám ủ để được bao lâu?
Mẻ ủ ẩm dùng tốt nhất trong 2–3 ngày kể từ khi đạt, để ở chỗ mát và đậy kín. Qua ngày thứ 4 mùi chua thường gắt dần, nên ủ mẻ nhỏ vừa đủ thay vì ủ một xô lớn ăn cả tuần.

Gà con mấy tuần tuổi thì cho ăn cám ủ được?
Nên đợi sau 3–4 tuần tuổi và bắt đầu ở tỉ lệ rất thấp, khoảng 10% khẩu phần. Gà con nhỏ hơn ưu tiên cám mảnh khô vì dễ kiểm soát lượng ăn và dễ đọc phân khi có vấn đề.

Thấy lớp mốc trắng mịn trên mặt mẻ ủ thì có bỏ không?
Lớp trắng mịn như phấn, mỏng, kèm mùi chua dịu thường là nấm men bình thường — đảo đều vào là dùng được. Nhưng nếu mốc dựng thành búi bông dày hoặc có chấm xanh, xám, đen, hồng thì bỏ cả mẻ.

Ủ cám có thay được việc ngâm thóc nảy mầm không?
Không, hai việc khác mục đích. Ủ cám là lên men để làm mềm và dễ tiêu; ngâm thóc nảy mầm là kích hạt nảy mầm để đổi cấu trúc dinh dưỡng của hạt. Nhiều trại làm song song, mỗi thứ một bữa — xem thêm cho gà ăn thóc ngâm nảy mầm: cách làm và lợi ích.

Đăng bởi Gà Võ