Nuôi Gà Mái Nòi Hậu Bị: Mấy Tháng Thì Đẻ Và Cho Ăn Gì Cho Đúng

Gà mái nòi hậu bị (mái tơ) thường vào đẻ lứa đầu khi được khoảng 6–8 tháng tuổi. Muốn mái vào đẻ đúng lứa và đẻ bền, giai đoạn hậu bị cần nuôi "vừa đủ" chứ không phải nuôi thật béo: khẩu phần đạm vừa phải, canxi giữ ở mức thấp cho tới sát ngày đẻ, chuồng khô thoáng, tẩy giun và trị mạt rận dứt điểm trước khi mái vào ổ. Bài này đi riêng vào giai đoạn hậu bị — quãng "khoảng trống" từ lúc mái tách đàn tới quả trứng đầu tiên, khác với bài cách chọn gà mái nòi giống tốt để nhân giống (tiêu chí lúc chọn mái) và bài chăm gà mái nòi giai đoạn đẻ trứng (khi mái đã đẻ).

Gà mái nòi hậu bị là gì và vì sao giai đoạn này quyết định cả đời đẻ

"Hậu bị" là giai đoạn nuôi giữ mái từ lúc tách khỏi đàn gà thịt/gà con cho tới khi mái đẻ quả trứng đầu tiên — với gà nòi thường rơi vào khoảng 3–4 tháng tuổi đến 6–8 tháng tuổi. Đây là giai đoạn người nuôi hay lơ là nhất: mái chưa đẻ nên chưa thấy "ra tiền", nhiều nhà thả chung đàn, cho ăn tùy tiện, đến khi mái đến tuổi lại thắc mắc vì sao mãi không thấy trứng.

Thực tế, ba thứ được định hình gần như trọn vẹn trong giai đoạn hậu bị: khung xương (quyết định mái đẻ trứng to hay nhỏ, đẻ có bền không), mức mỡ tích trong xoang bụng (mỡ nhiều thì chèn buồng trứng, mái chậm đẻ hoặc đẻ rời rạc), và nền sức khỏe đường ruột – ký sinh trùng (mái mang giun sán hoặc mạt rận nặng thì ăn bao nhiêu cũng không đủ nuôi trứng). Nuôi sai ở giai đoạn này thì khi mái đã vào đẻ rồi rất khó sửa, vì lúc đó cơ thể mái đã chuyển sang chế độ ưu tiên tạo trứng.

Nói ngắn gọn: mái hậu bị nuôi đúng là mái gọn, chắc, khỏe — không phải mái to, béo, nặng nề.

Gà mái nòi mấy tháng thì đẻ? Mốc tuổi và dấu hiệu mái tơ sắp vào đẻ

Gà nòi là giống chậm thành thục hơn gà hướng trứng công nghiệp. Gà công nghiệp có thể vào đẻ từ 18–20 tuần, còn mái nòi nuôi thả vườn thường muộn hơn nhiều. Mốc dưới đây là mốc tham khảo phổ biến; dòng gà, chế độ ăn và mùa (ngày dài hay ngày ngắn) đều làm xê dịch vài tuần.

Dấu hiệu mái tơ sắp vào đẻ — thường xuất hiện trước quả trứng đầu tiên khoảng 1–3 tuần:

• Mào và tích chuyển từ nhợt sang đỏ tươi, căng và ấm hơn khi sờ.
• Mái hay ngồi thấp, hạ mình khi có người chạm nhẹ lên lưng.
• Mái đi lục lọi góc tối, bới ổ, tha rơm — hành vi tìm ổ.
• Khoảng cách hai xương ghim (hai đầu xương nhô dưới hậu môn) giãn ra, lọt được 2 ngón tay; lỗ huyệt ẩm và mềm hơn.
• Tiếng kêu đổi, mái "cục tác" nhiều hơn vào buổi sáng.

Nếu mái đã quá 8–9 tháng, mào vẫn nhợt, xương ghim vẫn khít cứng thì nên đi tìm nguyên nhân (thể trạng, ký sinh trùng, thiếu sáng) thay vì chờ thêm.

Khẩu phần cho mái hậu bị theo 3 giai đoạn

Nguyên tắc gói gọn trong một câu: hậu bị ăn để lớn khung, không phải để lên mỡ; canxi chỉ tăng khi mái sắp đẻ. Đây là điểm nhiều người làm ngược — cho mái tơ ăn cám gà đẻ (loại giàu canxi) ngay từ 3–4 tháng vì nghĩ "cho ăn sớm cho mau đẻ". Canxi cao kéo dài ở gà chưa đẻ không giúp mái đẻ sớm hơn, ngược lại còn tạo gánh nặng cho thận vì cơ thể chưa có nhu cầu dùng canxi để tạo vỏ trứng.

Mồi tươi (giun, dế, thịt bò băm, lươn) rất tốt để mái tích đạm cho lứa đẻ đầu, nhưng cho vừa phải — khoảng 2–3 lần/tuần là đủ ở giai đoạn hậu bị. Chi tiết cách cân đối khẩu phần theo giai đoạn xem thêm ở chế độ dinh dưỡng cho gà nòi sung sức.

Về sản phẩm bổ sung: giai đoạn hậu bị chỉ nên dùng loại hỗ trợ thể trạng và tiêu hóa. Cốm Tổng Hợp Protein Gà Võ phù hợp khi mái tơ gầy, lông xơ, chậm lớn sau đợt thay lông hoặc sau khi ốm dậy. Riêng các sản phẩm hỗ trợ sinh sản như Siêu Trứng (CALCI-ADE) thì để dành cho lúc mái đã vào đẻ hoặc sát ngày đẻ — dùng quá sớm trên mái tơ chưa thành thục là lãng phí. Đây đều là thức ăn bổ sung, không phải thuốc thú y và không thay thế việc khám thú y.

Kiểm soát thể trạng: mái quá béo hay quá gầy đều chậm đẻ

Hai thái cực đều dẫn tới cùng một kết quả là mái không đẻ hoặc đẻ rời rạc, nhưng cách xử lý ngược nhau — nên phải phân biệt đúng trước khi điều chỉnh.

• Mái quá béo: nắn vùng bụng dưới và quanh hậu môn thấy dày, mềm nhũn như đệm mỡ; ức đầy tròn, đi lại chậm chạp, hay nằm. Mỡ tích trong xoang bụng chèn buồng trứng khiến trứng khó rụng. Xử lý: cắt ngô/cám béo, tăng rau xanh và thóc, mở rộng sân cho mái vận động. Xem thêm gà mái béo mà không đẻ trứng.
• Mái quá gầy: nắn lườn thấy sống ức nhô sắc, hai bên lườn hõm, lông xơ, mào nhợt. Cơ thể chưa đủ dự trữ nên chưa "cho phép" mái vào đẻ. Xử lý: kiểm tra giun sán và mạt rận trước, rồi mới tăng đạm và mồi tươi — nếu không, ăn bao nhiêu cũng nuôi ký sinh trùng.

Cách kiểm nhanh mỗi tuần: một tay giữ mái, tay kia nắn dọc xương lườn. Sờ thấy sống ức nhưng hai bên vẫn có lớp thịt đầy đặn là vừa đẹp. Sờ không thấy sống ức vì mỡ phủ = béo. Sống ức nhô sắc như lưỡi dao = gầy.

Chuồng, mật độ, ánh sáng và ổ đẻ chuẩn bị trước lứa đầu

Mái hậu bị cần môi trường ổn định hơn là môi trường sang trọng. Xáo trộn liên tục (đổi chuồng, bắt cầm, nhập gà lạ vào đàn) làm mái stress và lùi ngày đẻ.

1. Mật độ vừa phải: nuôi thưa để mái không bị đàn mổ tranh ăn; mái luôn phải chui góc, bỏ máng nhiều ngày thì khó vào đẻ đúng lứa.
2. Nền khô là ưu tiên số một: nền ẩm sinh mốc, sinh mạt, làm bết lông bụng và bẩn trứng về sau. Mùa mưa cần đảo trấu, thay lớp ẩm, che chắn hắt mưa.
3. Ánh sáng: gà mái cần độ dài ngày đủ để kích thích chu kỳ đẻ (thường tính khoảng 13–14 giờ sáng/ngày ở đàn đẻ). Chuồng quá tối, kín mít cả ngày dễ làm mái vào đẻ muộn. Không cần thắp đèn cầu kỳ — chỉ cần chuồng có cửa sáng, mái được ra sân buổi sáng.
4. Ổ đẻ đặt trước 2–3 tuần: ổ nên ở góc tối, yên tĩnh, cao hơn nền một chút, lót rơm hoặc trấu sạch, mỗi 3–4 mái một ổ. Đặt sẵn để mái quen chỗ — mái không có ổ quen sẽ đẻ rơi vãi ngoài sân, trứng bẩn và dễ vỡ.
5. Trống quấy quá mức: nếu nuôi chung, trống đạp liên tục làm mái tơ trụi lưng và stress — nên tách hoặc che chắn cho tới khi mái ổn định.

Sức khỏe và phòng bệnh giai đoạn hậu bị

Giai đoạn hậu bị là cửa sổ vàng để làm sạch ký sinh trùng và hoàn tất phòng bệnh, vì khi mái đã đẻ thì việc dùng thuốc phải cân nhắc hơn nhiều (nhất là khi lấy trứng ấp hoặc dùng trứng).

• Giun sán: mái mang giun thường ăn khỏe mà vẫn gầy, phân sống, lông xơ. Nên tẩy dứt điểm trong giai đoạn hậu bị, xem cách tẩy giun sán cho gà.
• Mạt, rận: kiểm gốc lông quanh hậu môn và dưới cánh vào buổi tối. Mạt hút máu ban đêm làm mái mất ngủ, mào nhợt, sụt cân — rất hay bị bỏ sót và đổ oan cho "cám kém".
• Vắc-xin: rà lại lịch phòng bệnh của đàn, bổ sung mũi còn thiếu trước khi mái vào đẻ (tham khảo lịch vắc-xin cho gà nòi theo ngày tuổi).
• Ghi chép: ghi ngày nở, nguồn gốc, ngày tẩy giun, ngày thay lông của từng mái. Đàn 5–10 mái mà không ghi thì sau vài tháng không ai nhớ nổi mái nào đã làm gì.

Quy trình chăm nền chung của cả đàn xem thêm ở kỹ thuật nuôi gà nòi chuẩn: úm – nuôi – chăm sóc.

Giữ lại mái nào làm mái nền?

Cuối giai đoạn hậu bị là lúc quyết định giữ hay loại. Nhìn nhanh bốn nhóm dấu hiệu: khung và dáng (lưng thẳng vừa, ngực đủ đầy không nặng nệ, bụng mềm đàn hồi, chân vững ngón đủ); đầu – mắt – mào (mắt tinh không ghèn kéo dài, mào tích không tái mét dai dẳng); lông và da (lông phủ đều, da sạch, hậu môn không bết); tính nết (dạn vừa đủ để ăn uống ổn trong đàn, không quá hung làm loạn đàn, không quá nhát bỏ ăn khi có người).

Mái quá "mi nhon" khung yếu thường khó nuôi con đều; mái quá thô nặng lại dễ đẻ kém bền. Bộ tiêu chí chọn mái đầy đủ hơn (gồm cả nguồn gốc đời mẹ và tính ấp) nằm ở bài cách chọn gà mái nòi giống tốt — bài này chỉ dừng ở phần rà soát mái đang có trong chuồng.

6 sai lầm làm hỏng mái hậu bị

1. Cho ăn cám gà đẻ giàu canxi từ 3–4 tháng tuổi vì nghĩ sẽ giúp mái đẻ sớm. Không đẩy nhanh ngày đẻ, lại tạo gánh nặng cho thận.
2. Vỗ béo mái tơ. Mái đẹp mã trong mắt người nuôi chưa chắc là mái sắp đẻ — mỡ bụng là kẻ thù của lứa trứng đầu.
3. Ghép mái quá non. Cho mái vào đẻ khi khung chưa đủ khiến trứng nhỏ, mái nhanh cỗi, dễ đẻ khó.
4. Chỉ nhìn màu lông và mã ngoài, bỏ qua chân, mắt và phân — ba chỗ tố cáo sức khỏe thật rõ nhất.
5. Quên ký sinh trùng. Đổ lỗi cho cám trong khi thủ phạm là giun sán hoặc mạt rận đang hút máu mỗi đêm.
6. Nhập mái lạ thẳng vào đàn hậu bị không cách ly theo dõi, mang mầm bệnh vào cả đàn ngay trước kỳ đẻ.

Khi nào cần hỏi ý kiến thú y

Phần lớn ca mái chậm đẻ chỉ cần chỉnh khẩu phần, chỉnh chuồng và làm sạch ký sinh trùng. Nhưng nên hỏi thú y hoặc người có chuyên môn khi gặp các mốc sau:

• Mái quá 9 tháng tuổi, thể trạng bình thường, đã chỉnh ăn và chuồng mà vẫn chưa có dấu hiệu vào đẻ.
• Mái có biểu hiện rặn nhiều, đứng khom, bụng căng cứng, bỏ ăn — nghi kẹt trứng, đây là tình huống cần xử lý sớm.
• Bụng mái sưng to, ấn thấy dịch, đi lại kiểu chim cánh cụt.
• Nhiều mái trong đàn cùng lúc mào nhợt, sụt cân nhanh, phân bất thường kéo dài — nghi bệnh đàn chứ không phải lỗi nuôi dưỡng riêng lẻ.

Các sản phẩm bổ sung của Gà Võ hỗ trợ nền thể trạng và tiêu hóa, không thay thế chẩn đoán và điều trị của thú y.

Kết luận

Giai đoạn hậu bị quyết định mái nòi vào đẻ sớm hay muộn, trứng to hay nhỏ, đẻ bền hay đẻ vài lứa rồi cỗi. Ba việc đáng làm nhất: nuôi gọn chắc chứ không nuôi béo, giữ canxi ở mức thấp cho tới sát ngày đẻ, và làm sạch giun sán – mạt rận trước khi mái vào ổ. Khi mái đã có quả trứng đầu tiên, chuyển tiếp sang chăm gà mái nòi giai đoạn đẻ trứng để giữ tỷ lệ trứng đạt và ấp nở đều.

Câu hỏi thường gặp

Gà mái nòi mấy tháng thì đẻ lứa đầu?

Phổ biến là khoảng 6–8 tháng tuổi, muộn hơn gà công nghiệp hướng trứng. Dòng gà, chế độ nuôi và mùa đều làm xê dịch vài tuần. Mái quá 8–9 tháng chưa có dấu hiệu vào đẻ thì nên rà thể trạng, ánh sáng chuồng và ký sinh trùng.

Nuôi mái hậu bị có nên cho ăn cám gà đẻ không?

Không nên cho ăn sớm. Cám gà đẻ giàu canxi phục vụ việc tạo vỏ trứng, trong khi mái chưa đẻ chưa có nhu cầu đó. Chỉ chuyển dần sang cám đẻ khi mái có dấu hiệu cận đẻ, đổi từ từ trong 5–7 ngày.

Làm sao biết mái tơ sắp đẻ?

Mào và tích đỏ tươi lên, mái hay bới ổ tha rơm, ngồi thấp khi bị chạm lưng, và khoảng cách hai xương ghim giãn ra lọt được hai ngón tay. Các dấu hiệu này thường xuất hiện trước quả trứng đầu khoảng 1–3 tuần.

Mái hậu bị gầy có nên tăng mồi tươi ngay không?

Nên kiểm giun sán và mạt rận trước. Nếu mái đang mang ký sinh trùng thì tăng đạm chủ yếu nuôi ký sinh trùng chứ không lên thể trạng. Làm sạch ký sinh trùng xong mới tăng mồi tươi 2–3 lần mỗi tuần.

Có cần tách mái hậu bị riêng khỏi đàn không?

Nên tách từ khoảng 3–4 tháng tuổi. Tách giúp kiểm soát khẩu phần, hạn chế mái bị mổ tranh ăn hoặc bị trống quấy sớm, và dễ theo dõi từng con để quyết định giữ hay loại cuối kỳ hậu bị.

Đăng bởi Gà Võ — Zalo tư vấn 098 438 69 98.