Gà bị mù mắt, đục mắt, kéo màng trắng: nguyên nhân & cách chữa

Gà bị mù mắt, đục mắt hoặc kéo màng trắng thường không phải một bệnh riêng, mà là dấu hiệu cuối của nhiều nguyên nhân: chấn thương giác mạc, bã đậu để lâu, thiếu vitamin A, bệnh Marek hoặc đậu gà thể mắt. Muốn chữa đúng, việc đầu tiên là soi kỹ con mắt để đọc ra nguyên nhân, vì mỗi nguyên nhân có cách xử lý khác hẳn nhau. Bài này giúp bạn phân biệt các dạng mờ đục ở mắt gà, biết khi nào còn cứu được và khi nào nên loại thải để giữ đàn.

Khác với tình trạng gà sưng mắt, đau mắt do bã đậu (mắt còn trong nhưng sưng húp), ở đây chúng ta bàn riêng về con mắt đã mất độ trong — đục như sương, kéo màng trắng che con ngươi, hoặc gà đã mù hẳn một bên.

Đục mắt, kéo màng trắng ở gà là gì?

"Đục mắt" là khi giác mạc hoặc thủy tinh thể mất độ trong suốt, nhìn vào thấy mắt như phủ một lớp sương mờ thay vì đen bóng. "Kéo màng trắng" là có một lớp màng đục màu trắng đục hoặc trắng sữa lan dần che con ngươi. Khi lớp mờ này che kín, gà mất khả năng nhìn ở bên mắt đó — tức là mù.

Điều quan trọng cần nhớ: đục mắt và màng trắng là triệu chứng, không phải chẩn đoán. Cùng một con mắt đục có thể do va đập gai/cành, do khối bã đậu bên trong để lâu ép hỏng nhãn cầu, do khẩu phần thiếu vitamin A kéo dài, hoặc do virus (Marek, đậu gà). Vì vậy trước khi bôi bất cứ thuốc gì, hãy tách gà ra chỗ sáng, giữ đầu nhẹ nhàng và quan sát: mắt còn ướt hay khô, con ngươi tròn hay méo, chỉ một bên hay cả hai bên, có kèm sưng mí hay hạt trắng ngoài da không. Những chi tiết này chính là chìa khóa đọc nguyên nhân ở các mục dưới.

Sáu nguyên nhân khiến gà bị mù mắt, đục mắt

Dưới đây là các nguyên nhân hay gặp nhất, xếp theo mức độ dễ nhận biết. Đọc kỹ đặc điểm đi kèm sẽ giúp bạn khoanh vùng nhanh:

Cách soi mắt để đọc đúng nguyên nhân

Soi mắt đúng cách quyết định hơn một nửa việc chữa. Bắt gà lúc chiều mát, đưa ra chỗ đủ sáng, một tay giữ nhẹ đầu, một tay vạch mí. Trả lời lần lượt bốn câu hỏi: (1) Một bên hay hai bên? Một bên thường là chấn thương hoặc bã đậu; hai bên đối xứng thường là thiếu vitamin A hoặc bệnh toàn thân. (2) Con ngươi tròn hay méo? Con ngươi méo, mắt xám nhạt là dấu hiệu nghi Marek. (3) Có sưng mí, có hạt trắng bên trong không? Nếu có khối cứng trắng là bã đậu. (4) Có nốt sần ngoài da mặt, có khò khè không? Nốt sần nghĩ đến đậu gà, khò khè nghĩ đến hô hấp.

Ghi lại ngày phát hiện và số con bị. Nếu chỉ lác đác một hai con, khả năng do chấn thương hay bã đậu cá thể. Nếu nhiều con trong đàn cùng đục mắt trong thời gian ngắn, phải nghĩ tới nguyên nhân khẩu phần hoặc bệnh lây, và cần cách ly, khử trùng chuồng ngay. Với những ca mắt sưng đỏ, đau rõ, bạn có thể tham khảo thêm hướng chăm sóc trong bài gà bị đau mắt, sưng mắt: nguyên nhân và cách chăm sóc để đối chiếu.

Cách chữa gà bị đục mắt, kéo màng trắng theo nguyên nhân

Với ca do chấn thương mới xảy ra: rửa mắt bằng nước muối sinh lý, nhỏ thuốc nhỏ mắt kháng khuẩn dịu nhẹ ngày 2–3 lần, nhốt riêng nơi sạch, tối, tránh bụi và cành nhọn. Nhiều ca đục nhẹ do xước sẽ trong lại sau 5–10 ngày nếu giữ vệ sinh tốt.

Với ca bã đậu: nếu khối còn mềm, có thể lấy sạch rồi vệ sinh; nhưng nếu để lâu khối cứng đã ép hỏng nhãn cầu thì mắt khó hồi phục, chỉ giữ cho không lan nhiễm. Với thiếu vitamin A: bổ sung vitamin A và men tiêu hóa, chỉnh lại khẩu phần nhiều rau xanh, bắp vàng; cả đàn cùng cải thiện sau 1–2 tuần. Với đậu gà: xử lý các nốt đậu, vệ sinh mắt và nâng đề kháng để gà tự vượt. Riêng Marek thì không có thuốc chữa — con nghi Marek nên loại thải để bảo vệ đàn (xem thêm bệnh Marek ở gà: dấu hiệu, cách xử lý và phòng ngừa). Ở mọi ca, việc chọn đúng loại thuốc nhỏ mắt theo mức độ rất quan trọng; bạn có thể xem hướng dẫn trong bài thuốc nhỏ mắt cho gà: chọn loại nào theo mức độ.

Khi nào còn cứu được, khi nào nên loại thải?

Không phải con mắt đục nào cũng chữa được, và cố chữa một ca vô vọng vừa tốn công vừa nguy cơ lây cả đàn. Còn hy vọng cứu khi: mắt mới đục vài ngày, con ngươi vẫn tròn, gà vẫn ăn uống bình thường, chỉ một bên và có nguyên nhân rõ như xước hay bụi. Những ca này giữ vệ sinh và nhỏ thuốc đúng thường cải thiện.

Ngược lại, nên tính loại thải khi: con ngươi méo dạng nghi Marek kèm liệt chân cánh; mắt đã teo, hỏng nhãn cầu do bã đậu để quá lâu; hoặc nhiều con trong đàn cùng có dấu hiệu virus lan nhanh. Một con gà mù hẳn một bên nhưng khỏe mạnh vẫn có thể nuôi làm giống hoặc nuôi thịt bình thường, chỉ là không dùng cho mục đích cần thị lực tốt. Quyết định dựa trên hai yếu tố: khả năng hồi phục của con đó và nguy cơ lây cho cả đàn.

Sai lầm thường gặp khi chữa mắt cho gà

Sai lầm phổ biến nhất là bôi thuốc bừa mà chưa đọc nguyên nhân — nhỏ kháng sinh mắt cho một ca Marek là vô ích, còn bỏ qua vitamin A khi cả đàn thiếu thì con này khỏi con khác lại đục. Sai lầm thứ hai là dùng thuốc mỡ/thuốc người tùy tiện, nhiều loại quá đặc hoặc chứa corticoid làm mắt gà nặng thêm. Thứ ba là không cách ly: ca do đậu gà hay hô hấp mà nhốt chung sẽ lây nhanh. Thứ tư là để bã đậu quá lâu mới lấy, khi nhãn cầu đã hỏng thì không cứu được. Cuối cùng là cố chữa ca vô vọng thay vì loại thải sớm, khiến mầm bệnh tồn tại trong chuồng. Chữa mắt cho gà cần kiên nhẫn nhưng cũng cần dứt khoát khi ca đã hết hy vọng.

Phòng ngừa mù mắt, đục mắt cho cả đàn

Phòng luôn rẻ hơn chữa. Giữ chuồng khô thoáng, ít bụi và khí amoniac (mùi khai) — bụi và amoniac là thủ phạm âm thầm gây khô, viêm mắt mạn. Loại bỏ cành nhọn, dây kẽm trong khu nuôi để tránh xước mắt. Cho ăn đủ vitamin A qua rau xanh, bắp vàng hoặc premix, nhất là gà con và gà đẻ. Tiêm vắc-xin Marek cho gà con từ lò ấp uy tín để chặn nguyên nhân nguy hiểm nhất. Cách ly gà mới về 1–2 tuần trước khi nhập đàn, và khử trùng chuồng định kỳ. Khi phát hiện một con đục mắt, tách riêng và theo dõi 2–3 ngày trước khi cho lại đàn — thói quen nhỏ này chặn được nhiều đợt lây lớn.

Câu hỏi thường gặp

Gà bị đục một mắt có chữa khỏi được không?
Tùy nguyên nhân. Nếu đục mới do xước hoặc bụi, con ngươi còn tròn, gà vẫn ăn khỏe thì giữ vệ sinh và nhỏ thuốc đúng thường trong lại sau 5–10 ngày. Nếu đục do Marek hoặc nhãn cầu đã hỏng thì không hồi phục, nên loại thải.

Mắt gà kéo màng trắng là bệnh gì?
Màng trắng che con ngươi là dấu hiệu cuối của nhiều nguyên nhân: bã đậu để lâu, thiếu vitamin A, chấn thương nhiễm trùng hoặc virus. Cần soi kỹ mắt và các dấu hiệu đi kèm để xác định gốc, không tự bôi thuốc khi chưa rõ nguyên nhân.

Gà mù một mắt có nuôi được không?
Được. Một con gà mù hẳn một bên nhưng khỏe mạnh vẫn ăn uống, tăng trọng và làm giống bình thường, chỉ hạn chế ở việc cần thị lực tốt. Nuôi riêng chỗ dễ tiếp cận thức ăn nước uống để nó không bị con khác tranh.

Đục mắt do thiếu vitamin A khác gì do bệnh?
Thiếu vitamin A thường làm cả hai mắt khô, đục dần và nhiều con trong đàn cùng bị, kèm chất bã nhầy. Bệnh virus như Marek lại làm con ngươi méo, mắt xám và có triệu chứng thần kinh. Đàn cùng bị nghĩ khẩu phần; cá thể méo ngươi nghĩ virus.

Có nên dùng thuốc nhỏ mắt của người cho gà không?
Chỉ dùng loại nước muối sinh lý hoặc thuốc nhỏ mắt kháng khuẩn dịu nhẹ, và tránh loại chứa corticoid. Tốt nhất chọn thuốc nhỏ mắt phù hợp theo mức độ bệnh; dùng sai loại có thể làm mắt gà nặng hơn.

Bài viết bởi đội ngũ Gà Võ — chăm sóc và nuôi dưỡng gà nòi. Đăng bởi: Gà Võ.