Gà Con Co Giật, Ngã Ngửa, Chân Duỗi Cứng: Thiếu Vitamin E Và Selen
-
Gà Võ
-
03/11/2026
-
113 Lượt xem
Gà con co giật, ngã ngửa, chân duỗi cứng lúc 2–4 tuần tuổi thường do thiếu vitamin E vì cám ôi dầu. Cách phân biệt với bệnh thần kinh dễ nhầm và xử lý theo 7 bước.
- Gà con thiếu vitamin E và selen có những thể bệnh nào?
- Vì sao gà con đang khỏe lại thiếu vitamin E?
- Làm sao phân biệt với các bệnh thần kinh dễ nhầm?
- Khi phát hiện gà con co giật, phải làm gì theo thứ tự nào?
- Bổ sung vitamin E và selen cho gà con thế nào cho an toàn?
- Làm gì để đàn gà con sau không lặp lại?
- Những sai lầm nào làm gà con co giật nặng thêm?
- Khi nào phải gọi thú y?
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Gà con co giật, ngã ngửa, chân duỗi cứng ở khoảng 2–4 tuần tuổi thường là dấu hiệu của bệnh não mềm do thiếu vitamin E, hay gặp khi cám bị ôi dầu hoặc để quá lâu. Việc cần làm ngay là tách con bệnh, ngừng lô cám nghi ngờ, thay cám mới và bổ sung vitamin E theo nhãn. Nếu gà kèm khó thở, phân xanh hoặc chết nhanh, hãy nghĩ tới bệnh truyền nhiễm và gọi thú y.

Điểm khó của bệnh này là người nuôi hay nghĩ ngay tới bệnh dịch rồi dùng kháng sinh, trong khi gốc rễ lại nằm ở bao cám. Bài này giúp bạn đọc dấu hiệu, phân biệt với các bệnh thần kinh dễ nhầm và xử lý đúng thứ tự. Nếu gà đã lớn và chỉ ngoẹo cổ, hãy xem bài gà bị vẹo cổ, run đầu vì nguyên nhân thường khác.
Nội dung được đối chiếu với Cẩm nang Thú y MSD (Merck) và sách Diseases of Poultry của Ivan Dinev. Chúng tôi không đưa liều chữa bệnh tự chế, vì liều phụ thuộc hàm lượng ghi trên từng sản phẩm.
Gà con thiếu vitamin E và selen có những thể bệnh nào?
Thiếu vitamin E và selen làm màng tế bào dễ bị oxy hóa, nên tùy mô bị tổn thương mà bệnh hiện ra theo ba kiểu. Một đàn có thể chỉ gặp một kiểu, hoặc gặp nhiều kiểu cùng lúc.
| Thể bệnh | Tuổi hay gặp | Nhìn thấy gì ở gà sống | Thú y thấy gì khi mổ khám |
|---|---|---|---|
| Não mềm | Thường 15–30 ngày, có thể từ ngày 7 đến sau 8 tuần | Lảo đảo, ngã ngửa, đập cánh, chân duỗi cứng từng cơn, đầu xoay | Tiểu não sưng, sung huyết, có điểm xuất huyết và hoại tử |
| Tiết dịch dưới da | Khoảng 1–5 tuần | Sưng mọng như thạch ở ức, bụng, dưới hàm; da chân tím xanh; vùng cánh ngả xanh | Dịch dưới da màu xanh hoặc lẫn máu |
| Loạn dưỡng cơ | Khoảng 4 tuần trở đi | Thường không rõ; có thể đi khó, nặng thì khó thở, chết đột ngột | Sọc trắng hoặc vàng nhạt ở cơ ức, cơ đùi |
Một điều nên biết: gà ngửa cổ hẳn lên trời không phải dấu hiệu điển hình nhất của não mềm. Tài liệu ghi nhận kiểu này ít gặp hơn so với lảo đảo, ngã và chân duỗi cứng. Vì vậy thấy gà ngửa cổ thì cũng phải xét cả thiếu vitamin B1, như phần dưới.
Vì sao gà con đang khỏe lại thiếu vitamin E?
Phần lớn ca không phải do người nuôi quên cho vitamin, mà do vitamin E trong cám đã bị dùng hết để chống lại dầu mỡ đang ôi. Chất béo không no khi hỏng tạo ra các chất oxy hóa, và vitamin E bị tiêu hao để trung hòa chúng. Cám trông vẫn bình thường nhưng giá trị thật đã giảm.
- Cám gạo, bột cá, bột thịt xương để lâu. Đây là nhóm nhiều chất béo nên dễ ôi, nhất là khi trộn sẵn cả mẻ lớn.
- Thêm dầu ăn cũ vào cám. Dầu đã qua chiên hoặc để lâu làm tăng tải oxy hóa, đúng hướng ngược với điều gà con cần.
- Bao cám mở lâu ngày. Nóng, ẩm, ánh sáng đều làm vitamin mất nhanh hơn. Sách của Dinev khuyên không trữ thức ăn phối sẵn quá 4 tuần.
- Thiếu axit amin chứa lưu huỳnh. Theo Cẩm nang Thú y MSD, thiếu vitamin E kèm thiếu nhóm này (như methionine) là tổ hợp gây bệnh cơ ở gà con.
- Dư kim loại. Asen, kẽm, đồng có thể đối kháng selen và làm bệnh bùng lên, nên đừng tự thêm khoáng liều cao vào cám.
- Mái giống ăn kém. Trứng từ mái thiếu vi chất có thể cho gà con ít dự trữ ngay từ đầu.
Muốn biết cách giữ cám tươi, xem cách chọn và bảo quản cám cho gà. Nếu cám có đốm mốc chứ không chỉ mùi dầu cũ, đó là chuyện khác, hãy đọc bài gà ngộ độc cám nấm mốc.
Làm sao phân biệt với các bệnh thần kinh dễ nhầm?
Không thể chắc chắn chỉ bằng mắt, nhưng tuổi gà, số con bị và dấu hiệu đi kèm cho biết nên nghiêng về hướng nào. Đối chiếu nhanh bằng bảng sau, rồi gọi thú y nếu có dấu hiệu của dòng bệnh truyền nhiễm.
| Khả năng | Điểm nhận ra | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Não mềm (thiếu vitamin E) | 2–4 tuần, ngã ngửa, chân duỗi cứng, vẫn tỉnh, đàn ăn cùng cám cũ | Đổi cám, bổ sung vitamin E |
| Viêm não tủy truyền nhiễm | Run đầu, cổ, cánh rõ khi cầm gà trên tay; ngồi trên khớp chân; bệnh truyền qua trứng | Không có thuốc đặc trị, tiêm phòng đàn giống |
| Gà rù (Newcastle) | Kèm khó thở, phân xanh, bỏ ăn, chết nhanh, lan khắp đàn | Cách ly, gọi thú y ngay |
| Thiếu vitamin B1 | Ngửa đầu rõ, đi lùi, mất thăng bằng, chán ăn | Bổ sung nhóm B, xem lại khẩu phần |
| Thiếu vitamin B2 | Ngón chân quắp vào trong, gà đi bằng khớp, không co giật | Bổ sung nhóm B sớm |
| Bệnh Marek | Gà lớn hơn, liệt kiểu một chân trước một chân sau, gầy dần | Hỏi thú y, không có thuốc đặc trị |
| Ngộ độc | Xuất hiện đột ngột sau khi ăn thứ lạ, thuốc trộn sai, nhiều con cùng lúc | Ngừng nguồn nghi ngờ, gọi thú y |
Mẹo quan sát: cầm gà trên tay rồi nhìn đầu và cổ. Với viêm não tủy, cơn run thường khó thấy khi gà đứng dưới nền nhưng rõ hơn khi được cầm lên. Đây chỉ là gợi ý ban đầu, không thay cho chẩn đoán.
Khi phát hiện gà con co giật, phải làm gì theo thứ tự nào?
Bảy bước dưới đây làm được ngay trong buổi. Thứ tự quan trọng vì mục tiêu đầu tiên là chặn nguồn gây bệnh cho những con chưa phát.
- Tách con bệnh. Đưa sang ô ấm, nền khô không trơn, để gà khỏi bị đàn giẫm.
- Dùng máng nước nông. Gà lên cơn có thể ngã vào máng, nên nước cần nông và đặt gần.
- Ghi lại tình hình. Ngày tuổi, số con bị, giờ bắt đầu, dấu hiệu đi kèm. Đây là thông tin thú y hỏi đầu tiên.
- Ngừng lô cám đang dùng. Ngửi mùi, xem ngày sản xuất, giữ lại hai nắm trong túi kín có ghi ngày.
- Đổi sang cám mới. Chọn bao mới, ngày sản xuất gần, loại phù hợp tuổi gà con.
- Bổ sung vitamin E. Dùng sản phẩm có ghi hàm lượng, pha đúng liều trên nhãn. Selen chỉ bổ sung qua sản phẩm phối sẵn hoặc theo tư vấn thú y.
- Theo dõi cả đàn. Mỗi sáng đếm số con mới phát bệnh. Không có con mới là tín hiệu tốt hơn việc một con đã nặng có đứng dậy hay không.

Chưa có mốc hồi phục chung cho mọi ca. Con mới lảo đảo nhẹ thường có cơ hội tốt hơn con đã nằm liệt, vì tổn thương ở não có thể không phục hồi được. Hãy đánh giá theo xu hướng của cả đàn thay vì một con.
Bổ sung vitamin E và selen cho gà con thế nào cho an toàn?
Nguyên tắc là bù đủ qua sản phẩm có nhãn rõ ràng, không tự pha liều cao. Vitamin E dạng dùng cho vật nuôi thường có ở dạng bột pha nước hoặc trộn cám. Với đàn nhỏ, pha nước dễ làm hơn vì gà còn uống được, nhưng cần thay nước mỗi ngày.
- Đọc hàm lượng trên nhãn. Tham khảo mức tài liệu nêu cho thức ăn: vitamin E khoảng 10.000 IU cho mỗi tấn thức ăn, selen khoảng 0,25 phần triệu. Cám công nghiệp đạt chuẩn thường đã tính phần này, nên bổ sung chủ yếu cần khi cám cũ hoặc tự trộn.
- Selen có khoảng an toàn hẹp. Theo Cẩm nang Thú y MSD, thức ăn gia cầm trên thế giới thường chỉ thêm 0,1–0,3 phần triệu. Không mua nguyên liệu selen về cân tay.
- Không dùng nhiều sản phẩm trùng nhau. Đang dùng một lọ vitamin tổng hợp thì đọc kỹ thành phần trước khi thêm lọ thứ hai. Xem thêm vitamin tổng hợp cho gà dùng khi nào.
- Thêm dầu mới không phải là cách bù. Dầu thực vật giàu chất béo không no có thể làm nhu cầu vitamin E tăng lên, nhất là khi dầu đã cũ.
- Kháng sinh không giải quyết nguyên nhân này. Chỉ dùng khi thú y xác định có nhiễm khuẩn kèm theo, ví dụ tổn thương da lan rộng.
Về sản phẩm, Gà Võ nói rõ: Siêu Úm là thức ăn bổ sung, không phải thuốc chữa bệnh. Thành phần công bố có vitamin A, D3, E, các vitamin nhóm B, lysine, methionine và điện giải, phù hợp để hỗ trợ dinh dưỡng giai đoạn úm. Thành phần này không liệt kê selen. Vì vậy nếu đàn đã có nhiều con phát bệnh, hãy hỏi thú y thay vì chỉ trông vào một sản phẩm bổ sung. Với đàn đang úm, có thể dùng Siêu Úm Gà Võ theo hướng dẫn trên bao bì, hoặc Combo Úm Gà Con nếu cần thêm men vi sinh rắc nền.
Làm gì để đàn gà con sau không lặp lại?
Phòng bệnh chủ yếu nằm ở khâu mua và giữ cám, cộng thêm thói quen kiểm tra trong ba tuần đầu. Những việc này gần như không tốn thêm tiền.

| Việc cần làm | Cách làm cụ thể | Vì sao giúp được |
|---|---|---|
| Mua cám vừa đủ | Tính đủ dùng dưới 4 tuần, xem ngày sản xuất trước khi mua | Giảm thời gian vitamin bị hao hụt |
| Đóng kín, để nơi khô mát | Kê cao khỏi nền, tránh nắng, ghi ngày mở bao | Chậm quá trình ôi dầu |
| Ngửi cám trước mỗi lần đổ | Cám tươi thơm nhẹ, cám ôi có mùi dầu cũ, hơi khét | Phát hiện sớm khi gà chưa ăn nhiều |
| Trộn mẻ nhỏ nếu tự trộn | Trộn đủ dùng vài ngày, nhất là khi có cám gạo, bột cá | Nguyên liệu nhiều chất béo dễ hỏng nhất |
| Không thêm dầu cũ | Bỏ thói quen trộn dầu chiên, mỡ thừa cho gà con | Tránh tăng tải oxy hóa |
| Chăm mái giống | Khẩu phần đủ vitamin và khoáng trong thời gian lấy trứng ấp | Gà con có dự trữ tốt hơn khi nở |
Với lịch chăm tổng thể, bạn có thể đối chiếu bài nuôi gà con mới nở 1–3 tuần đầu và cho gà con 1–2 tháng ăn gì. Đàn đang úm mà hay ốm lặt vặt thì đọc thêm thuốc úm gà con có cần không, vì nhiều lọ thuốc úm thực chất chỉ là vitamin và điện giải.
Những sai lầm nào làm gà con co giật nặng thêm?
- Chỉ chữa con bệnh mà vẫn giữ bao cám cũ. Các con còn lại tiếp tục ăn đúng nguồn gây bệnh.
- Dùng ngay kháng sinh vì nghĩ là dịch. Vừa tốn tiền vừa chậm đổi cám, trong khi thời gian là thứ đàn đang thiếu.
- Nhồi thức ăn cho con đang lên cơn. Gà có thể sặc. Con không tự nuốt được thì nên hỏi thú y.
- Tăng gấp đôi liều vitamin. Lọ tổng hợp còn có vitamin A, D và khoáng, dùng dư không có lợi.
- Tin rằng bao còn hạn là cám còn tốt. Hạn in trên bao thường tính cho bao chưa mở, bảo quản đúng cách.
- Bỏ qua con lảo đảo nhẹ. Đó có thể là tín hiệu sớm nhất của cả đàn.
Khi nào phải gọi thú y?
Gọi thú y ngay khi có một trong các dấu hiệu sau, vì lúc đó không còn là chuyện đổi cám đơn thuần:
- Gà co giật kèm khó thở, chảy mũi, phân xanh hoặc phân trắng.
- Số con bệnh tăng nhanh trong một ngày, hoặc chết rải rác liên tục.
- Đã đổi cám và bổ sung vài ngày mà vẫn có con mới phát bệnh.
- Đàn chưa tiêm phòng các bệnh cơ bản theo lịch.
- Nhiều con sưng mọng dưới da, da lở loét.
Khi có con chết, đề nghị thú y mổ khám là cách chắc nhất, vì tổn thương ở tiểu não và dịch dưới da rất đặc trưng. Hãy mang theo mẫu cám đã giữ lại và sổ ghi ngày tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Gà con co giật, ngã ngửa là bệnh gì?
Nếu gà con khoảng 2–4 tuần tuổi lảo đảo, ngã ngửa, chân duỗi cứng từng cơn mà vẫn tỉnh, hãy nghĩ tới bệnh não mềm do thiếu vitamin E. Bệnh này hay đi cùng cám ôi dầu. Vẫn cần phân biệt với viêm não tủy, gà rù, thiếu vitamin B1 và ngộ độc vì dấu hiệu khá giống nhau.
Gà con thiếu vitamin E có lây không?
Không. Đây là bệnh do khẩu phần, không có mầm bệnh truyền từ con này sang con khác. Nhưng cả đàn ăn chung một lô cám nên nhiều con có thể bị gần như cùng lúc, nhìn giống dịch. Nếu gà con bị kèm khó thở, phân xanh hoặc chết nhanh thì phải nghi bệnh truyền nhiễm và gọi thú y.
Gà con bị não mềm có hồi phục được không?
Tùy mức tổn thương. Con mới lảo đảo nhẹ, còn tự ăn uống có cơ hội khá hơn khi được bổ sung sớm. Con đã nằm liệt, không tự uống được thì tiên lượng kém vì mô não đã hỏng. Mục tiêu quan trọng nhất của xử lý là chặn không cho con mới phát bệnh trong đàn.
Có nên mua selen về pha riêng cho gà con không?
Không nên tự pha. Lượng selen cần trong thức ăn rất nhỏ, thường chỉ 0,1–0,3 phần triệu, nên cân sai một chút là dễ quá liều. Hãy dùng sản phẩm đã phối sẵn có ghi hàm lượng trên nhãn, hoặc hỏi thú y khi đàn đã có dấu hiệu rõ.
Cám để bao lâu thì không nên cho gà con ăn nữa?
Tài liệu thú y khuyên không trữ thức ăn đã phối trộn quá 4 tuần. Trời nồm hoặc bao đã mở thì nên dùng nhanh hơn. Cám có mùi dầu cũ, vị đắng, vón cục hay đổi màu thì bỏ, kể cả khi còn hạn in trên bao.
Kết luận
Gà con co giật, ngã ngửa, chân duỗi cứng ở 2–4 tuần tuổi nên được xem là chuyện của bao cám cho tới khi loại trừ được. Tách con bệnh, ngừng lô cám cũ, thay cám mới, bổ sung vitamin E theo nhãn, rồi theo dõi cả đàn mỗi sáng. Nếu có dấu hiệu hô hấp hoặc chết nhanh, hãy gọi thú y ngay. Mua cám vừa đủ và giữ cám tươi là cách phòng rẻ nhất.
Bài viết bởi đội ngũ Gà Võ — tổng hợp từ kinh nghiệm chăm gà nòi thực tế và tài liệu thú y phổ biến. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ thú y.
Đọc xong vẫn chưa chắc gà đang bị gì?
Mỗi đàn mỗi khác. Chọn đúng tình trạng — Gà Võ chỉ ngay sản phẩm, combo và cách xử lý phù hợp.
Tham gia nhóm Zalo — hỏi đáp miễn phí
Cùng em Võ và anh em nuôi gà nòi – gà cảnh chia sẻ mẹo chăm, phòng & chữa bệnh mỗi ngày.
💬 Vào nhóm Zalo miễn phí →